جايز است و اين گفته بهتر از ساير گفته‌هاست ، زيرا تا حد امكان دفع ضرر از جان و اجب است » . همفكران احمد حنبل در مسئلهء مخلوق بودن و حدوث قرآن ، پس از آنكه مورد شكنجه قرار گرفتند اقرار به حدوث آن كردند و اين تسليم شدن را به تقيّه عماّر ياسر و آيهء « الامن اكره . . . » مستند نمودند . « 1 » « سيوطى » صاحب تفسير درّالمنثور در كتاب « اشباه و نظاير » خود مىگويد : « در شرايط غير عادى و اضطرار خوردن گوشت مرده و تلفظ به كلمات كفرآميز جايز است » . « 2 » مرحوم كاشف الغطاء مىگويد : « اگر دربارهء تقيّه جاى سرزنشى باشد فقط به شيعه بر نمىگردد بلكه به كسانى متوجّه است كه آزادى را از شيعيان گرفته و آنان را مجبور كردند به تقيّه عمل كنند » . « 3 » يكى از نويسندگان لبنان مىگويد : « در سال 1960 از طرف جمهورى متحده عرب جشن بزرگى به عنوان بزرگداشت « غزالى » بر پا شده بود و من هم شركت داشتم ، يكى از اساتيد فلسفهء مصر گفت شما شيعه معتقد به « تقيه » هستيد . . . گفتم : « خدا لعنت كند آنها را كه ما را مجبور به تقيّه مىكردند . اكنون به هر يك از بلاد شيعه كه مىخواهى سفر كن اثرى از تقيه نخواهى يافت » . بر خلاف گفتهء اين نويسندهء معروف « 4 » بايد گفت تقيّه در همه دوران تاريخ بوده و همواره خواهد بود و هيچ حكومت و قدرتى بدون تقيه دوام نخواهدداشت .

--> ( 1 ) - طبرى ، ج 3 ، ص 1130 . ( 2 ) - ص 76 . ( 3 ) - اصل الشيعه و اصولها ص 193 . ( 4 ) - مرحوم محمد جواد مغنيه .